Na początku XX wieku Cieszyn liczył ok. 19000 mieszkańców i był żywym centrum kulturalnym i społecznym wówczas austriackiego Śląska Cieszyńskiego. Wg spisów ludności mieszkało tu 53% Niemców, 42% Polaków i 5% Czechów.
Linia tramwajowa w Cieszynie była jedną z ostatnich, która powstała w monarchii Austro-Węgierskiej; była także najkrócej działającą.
Powstanie linii tramwajowej związane było z rozwojem lewobrzeżnej części miasta (obecnie Czeski Cieszyn) spowodowanej budową kolei koszycko-bogumińskiej i chęcią połączenia historycznego centrum miasta (obecnie Cieszyn) z nowopowstałym dworcem kolejowym. Budowy podjęła się firma AEG z Wiednia w roku 1910.
Regularny przewóz pasażerów rozpoczęto 12 lutego 1911 roku. Trasa o łącznej długości 1793 metrów wiodła od ul. Bielskiej przez Rynek i ul. Głęboką (Cieszyn), następnie mostem na Olzie i obecną ul. Hlavní i Nádražní (Czeski Cieszyn) aż do stacji kolejowej. Na Rynku oraz przed mostem zbudowano mijanki (trasa była jednotorowa). Na ul. Zamkowej odchodziła bocznica do zajezdni (o długości 630 metrów). Zajezdnia była mała, z trzema torami na których mogły stać po 2 wozy i kanałem naprawczym.
Tabor składał się z 4 wozów silnikowych firmy Ringhoffer z Pragi. Każdy wagon miał 8100 mm długości, 2050 mm szerokości i 3250 mm wysokości. Rozstaw osi wynosił 1000 mm. Wóz ważył 10800 kg. Skrzynia wagonu była drewniana, do połowy wykończona blachą. Przedział pasażerski był oddzielony od motorniczego odsuwanymi drzwiami. Wewnątrz ustawiono dwa rzędy miejsc siedzących - z jednej strony podwójne, z drugiej pojedyncze.
Jednorazowo na trasie znajdowały się 3 wozy – czwarty rezerwowy czekał w zajezdni. Wozy kursowały co 10-12 minut, czas jazdy w jedną stronę wynosił 12 minut.
Tabliczki z oznaczeniem kierunku jazdy (tekst niemiecki - “Bielitzer-Strasse” i “Bahnhof”) umieszczono na przodzie wozu oraz w oknach.
Wagony pomalowane były początkowo na biało-czerwono. Umieszczono na nich także herb miasta Cieszyna. Po I Wojnie Światowej zmieniono kolor na ciemnozielony i zlikwidowano niemieckojęzyczne tabliczki (nie zastosowano żadnych ze względu na spory co do języka).
Opłata za przejazd wynosiła 12-14 halerzy. Początkowo stosowano bilety papierowe sprawdzane przez kontrolerów, później wprowadzono żetony mosiężne i aluminiowe.
Po podziale miasta w roku 1920 na część polską (Cieszyn) i czechosłowacką (Czeski Cieszyn) tramwaj kursował dalej, ale wzmożone kontrole na moście granicznym (prócz pasażerów sprawdzano także wnętrze wozu oraz podwozie) uniemożliwiały płynną komunikację. Rozdzielenie miasta pomiędzy dwa państwa spowodowało, że postanowiono zlikwidować komunikację tramwajową. Nastąpiło to 2 kwietnia 1921 roku. Wagony odstawiono do zajezdni po polskiej stronie i ostatecznie sprzedano w latach 1922-23 do Łodzi (jeden wóz eksploatowany był przejściowo w Bielsku do przewozów towarowych).
W Łodzi zmieniono zupełnie zewnętrzny wygląd wozów. Jeździły one na liniach podmiejskich w ramach Łódzkich Wąskotorowych Elektrycznych Kolei Dojazdowych (ŁWEKD) do Rudy Pabianickiej i Tuszyna.
W czasie wojny służyły także jako pociągi specjalne (”Sonderzug”). Kursowały one po jednym rano i po południu z Pabianic do Łodzi i odwrotnie i służyły do przewozu Niemców mieszkających w Pabianicach a pracujących w Łodzi. Pociągi te na trasie pomiędzy Pabianicami a Łodzią nigdzie się nie zatrzymywały i miały absolutne pierwszeństwo przejazdu.
W roku 1956 dwa wozy zlikwidowano, a pozostałe dwa zamieniono na doczepne. Ostatni wagon doczepny wycofano z użytkowania 9 maja 1959 roku.
Po tramwajach w Cieszynie zostało niewiele trwałych pamiątek. Ostała się zajezdnia tramwajowa przy ulicy Dojazdowej (przebudowana, obecnie znajduje się tu introligatornia i garaże). Ozdobne rozetki do zawieszania trakcji można znaleźć na kilku budynkach po stronie polskiej, natomiast po stronie czeskiej jedna rozeta została zachowana na budynku dworca kolejowego. Szyny zlikwidowano w 1923 roku, ale część znajduje się pod asfaltem w okolicy końcowego przystanku na ulicy Wyższa Brama. Zostały one też wykorzystane jako element konstrukcyjny jednej z kładek w okolicy rezerwatu “Lasek Miejski nad Puńcówką”. Żaden z wagonów taboru nie zachował się do naszych czasów.
Maciej Dembiniok
Więcej informacji o cieszyńskich tramwajach oraz archiwalne pocztówki i zdjęcia można znaleźć na stronie www.tramwaje.cieszyn.pl
——–
A ja ze swojej strony bardzo dziękuję Maćkowi za ten ekspercki i naprawdę wyczerpujący artykuł. Mam nadzieję, że zaspokoił waszą ciekawość.
